Mùa hạt dẻ Trùng Khánh thường chín rộ và thu hoạch vào khoảng tháng 9 đến tháng 10 âm lịch. Những cây dẻ thường được người dân trồng trong vườn nhà hoặc trên những sườn đồi được bao bọc bởi các dãy núi đá vôi trùng điệp, khu vực nhiều nhất chủ yếu tại các xã thuộc miền Đồng của tỉnh, có địa hình khá cao. Chính điều kiện thổ nhưỡng đặc thù, nguồn nước sông suối dồi dào cùng khí hậu mát mẻ quanh năm đã kết tinh nên những hạt dẻ có chất lượng vượt trội, không nơi nào sánh bằng.

Hạt dẻ vừa được thu hoạch.

Bà con bản địa thường trồng dẻ theo lối quảng canh, thuận theo tự nhiên. Trải qua những tháng ngày tắm nắng, đón gió ngàn, khi quả dẻ chín căng tròn, lớp vỏ gai xù xì tự nứt ra để lộ những hạt dẻ màu nâu sẫm, đó cũng là lúc mùa vui của người dân vùng cao bắt đầu. Hạt dẻ Trùng Khánh to gấp rưỡi đến gấp đôi hạt dẻ rừng thông thường, vỏ cứng, dày và có lớp gai bên ngoài. Điểm làm nên thương hiệu của sản vật này chính là phần nhân bên trong màu vàng ươm, khi chế biến tỏa ra hương vị bùi béo thơm ngon.

Theo kinh nghiệm của người dân, hạt dẻ sau khi nhặt về phải được mang đi chế biến ngay vì hàm lượng đạm cao, rất dễ hư hỏng nếu để lâu. Người Cao Bằng có cách thưởng thức rất tinh tế: hạt dẻ đem luộc chín kỹ, khía nhẹ một đường trên vỏ rồi đem rang cùng cát nóng trên bếp củi.

Trong cái lạnh chớm đông, cầm trên tay hạt dẻ nóng hổi, bóc lớp vỏ cứng để lộ phần nhân vàng rực, cắn một miếng sẽ cảm nhận ngay vị bùi ngậy, ngọt thanh, lan tỏa nơi đầu lưỡi. Nhiều du khách ví von, hạt dẻ Trùng Khánh ngon đến độ chỉ cần ăn một lần là nhớ mãi, để lại dư vị nhớ thương da diết. Du khách đến Cao Bằng vào thời gian này có thể trải nghiệm nhặt hạt dẻ tại vườn (vườn dẻ trải nghiệm thuộc xã Trùng Khánh).

Du khách trải nghiệm nhặt hạt dẻ tại vườn dẻ Trùng Khánh.

Những năm gần đây, Cao Bằng trở thành điểm du lịch hấp dẫn, thân thiện và an toàn, nhất là khám phá các tuyến Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, hạt dẻ Trùng Khánh đã theo chân du khách đi khắp mọi miền tổ quốc. Từ một món ăn thức quà dân dã trở thành thứ đặc sản được nhiều người biết đến.

Dù sản lượng hàng năm không quá lớn do phương thức canh tác truyền thống, song chính sự khan hiếm và hương vị bản địa đã khiến hạt dẻ Trùng Khánh giữ vững vị thế trong lòng người hâm mộ ẩm thực Cao Bằng.

 Nếu có dịp ghé thăm miền non nước Cao Bằng, bạn nhất định phải tìm mua thứ quà đặc sản này về làm quà cho người thân bè bạn. Chắc chắn, hương vị bùi béo ấy sẽ khiến bất cứ ai thưởng thức một lần cũng phải nhớ mãi.

Thanh Huyền