Mùa trám đen thường bắt đầu từ khoảng cuối tháng 8 đến đầu tháng 10 âm lịch. Quả trám đen có hình thoi, to bằng ngón tay cái, khi chín ngả sang màu tím thẫm và bao phủ một lớp phấn trắng tự nhiên.

Trám đem có 2 loại trám tẻ và trám nếp. Để làm nên một chõ xôi trám, người ta phải cẩn thận lựa chọn những quả trám nếp chín cây, da căng bóng, thịt quả mềm mịn, có vị bùi ngọt đặc trưng thay vì loại trám tẻ vốn cứng và giòn. Trám đen có thể chế biến được nhiều món như: Xôi trám đen, trám đen kho cá, trám rang thịt, trám nhồi thịt... nhưng món xôi trám đen là đặc sản nổi tiếng và được nhiều người biết đến.

Các công đoạn làm trám đen

Dù là một món ăn mộc mạc nhưng quá trình chế biến xôi trám lại đòi hỏi sự khéo léo và công phu của người chế biến: Trám rửa sạch, đem ỏm trong nước ấm nóng già (khoảng 60- 70°C) sau đó bắc nồi khỏi bếp để ủ. Nếu để nước sôi, trám sẽ bị cứng ngắc, ngược lại nước quá nguội thì quả không mềm. Trám sau khi om mềm, chín, dùng tay tách đôi phần cùi quả trám, lấy hạt ra và cho một chút gia vị vào bên trong quả trám. Gạo nấu xôi phải là loại nếp ngon, nếp hương dẻo thơm, đem ngâm từ 8 - 10 tiếng rồi cho vào chõ đồ chín tới. Khi xôi còn nóng hổi, người đầu bếp cho cùi trám vào trộn và đảo thật đều tay. Sức nóng của xôi làm cùi trám tan ra, thấm đẫm vào từng hạt nếp, chuyển màu xôi từ trắng sang một màu hồng tím hoặc tím thẫm vô cùng bắt mắt tạo nên hương vị khó quên.

Xôi trám dẻo thơm đậm vị núi rừng

Xôi trám đen cuốn hút người ăn ngay từ cái nhìn đầu tiên bởi sắc tím đặc trưng. Khi thưởng thức, bạn sẽ cảm nhận rõ rệt vị dẻo mềm của nếp hương, vị bùi bùi, thơm ngậy của quả trám chín hòa quyện hoàn hảo với nhau. Xôi trám dù ăn nhiều bạn cũng không hề có cảm giác bị ngấy, món ăn này có thể ăn với muối vừng, muối lạc hoặc ăn cùng lạp sườn Cao Bằng.

Giữa cái se lạnh của tiết trời thu Cao Bằng, được cầm trên tay gói xôi trám ấm nóng, mới cảm nhận hết cái tình của người vùng cao. Xôi trám đen không chỉ là món ăn, mà là cả một bầu trời ký ức, là hương vị quê hương níu chân người đi và làm say lòng du khách. Thưởng thức miếng xôi dẻo bùi đượm sắc tím thủy chung, ta như nếm trọn nét mộc mạc, hồn hậu của núi rừng biên viễn để rồi nhớ mãi chẳng thể quên. Nếu có dịp ghé thăm Cao Bằng vào mùa thu, bạn đừng quên thưởng thức xôi trám đen Cao Bằng để cảm nhận trọn vẹn hương vị nồng nàn, ấm áp của núi rừng nơi đây.

Hoài An