Năm Ngựa về trên miền Non nước Cao Bằng

Dấu ấn ngựa trong đời sống vùng cao

Giữa núi non trùng điệp và những con đèo quanh co, ngựa từng là phương tiện quan trọng giúp người Tày, Nùng vận chuyển nông sản, nối liền bản xa với chợ phiên. Có những con đường nhỏ chỉ vừa dấu vó, có những sớm tinh sương tiếng móng ngựa gõ nhịp đều trong sương lạnh - âm thanh quen thuộc của miền cao.

Tục ngữ Tày, Nùng có câu: “Mạ rèng tàng quây, mạ đửa tàng tắc” (Ngựa khỏe đi được đường dài). Đó không chỉ là kinh nghiệm chọn ngựa, mà còn là triết lý sống: muốn đi xa phải bền sức, muốn vượt dốc cao phải biết giữ mình. Con ngựa vì thế trở thành biểu tượng của ý chí và sự tích lũy âm thầm qua năm tháng.

Biểu tượng của nghĩa tình và trung thành

Trong tâm thức cộng đồng, ngựa còn là hình ảnh của sự thủy chung. Quan niệm “Mạ bấu lùm chủ” (ngựa không bỏ chủ) phản ánh đạo lý trọng nghĩa, trọng tình - giá trị cốt lõi trong đời sống người Tày, Nùng.

Truyền thuyết “Chín chúa tranh vua” lưu truyền tại Cao Bằng kể rằng Thục Phán có đôi ngựa chiến chọn ở Nước Hai, ngực to nở nang, thân mình săn chắc, dai sức và tinh khôn. Nó có thể phi một mạch 30 dặm (mỗi dặm 500m) nhảy vọt qua mương, suối, nhảy qua đống lửa, ngọn lửa cao bằng đầu người; biết đá, biết cắn kẻ thù. Khi chạy đua nó có tính hiếu thắng, không chịu thua con nào, bao giờ nó cũng phi nhanh vượt lên trước. Cuộc đua ngựa với 9 chúa, Thục Phán về đích trước, lại thắng 9 chúa, được giữ vững ngôi vua. Hình ảnh ấy cho thấy từ xa xưa, ngựa đã gắn với sức mạnh, lòng quả cảm và khát vọng vươn lên của cư dân miền núi.

Ngựa trong trải nghiệm du lịch hôm nay

Ngày nay, dù đường sá đã mở rộng, ngựa không còn giữ vai trò vận chuyển chủ đạo, nhưng vẫn hiện diện như một nét chấm phá văn hóa đặc sắc. Du khách đến Cao Bằng có thể bắt gặp ngựa bên chợ phiên, trên triền núi, nương rẫy hay dưới hiên nhà sàn.

Giữa không gian yên bình ấy, con ngựa trở thành “nhịp cầu” nối quá khứ với hiện tại. Những bức ảnh bên ngựa thồ, những khoảnh khắc đàn ngựa gặm cỏ trong sương sớm không chỉ là trải nghiệm thị giác, mà còn là cơ hội để du khách cảm nhận sâu hơn nhịp sống chậm rãi, bền bỉ của vùng cao.

Năm Ngựa - lời nhắn gửi về cách sống

Trong quan niệm của người Tày, Nùng, năm Ngựa gửi gắm triết lý sống giản dị mà sâu sắc: sống không cần vội, nhưng phải bền; đi không cần nhanh, nhưng phải đến; và dù đi xa đến đâu cũng không quên quay về với cội nguồn, với quê hương và những giá trị đã nuôi dưỡng mình qua bao mùa mưa nắng.

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, hình ảnh con ngựa trong tâm thức người Tày, Nùng vẫn hiện lên trầm lặng mà ấm áp. Như vó ngựa năm xưa in dấu trên sườn núi đá Cao Bằng, những giá trị nhân sinh mà con ngựa gửi gắm vẫn âm thầm nâng đỡ con người hôm nay: sống kiên trì, sống tử tế và sống có nghĩa, có tình với quê hương, với dân tộc và với cộng đồng của chính mình.

Đến với miền Non nước vào mùa xuân năm Ngựa, du khách không chỉ tìm thấy cảnh sắc hùng vĩ, mà còn cảm nhận được nhịp vó bền bỉ của một vùng văn hóa - nơi mỗi bước đi, dù chậm rãi, vẫn chất chứa niềm tin vào hành trình dài phía trước.

Hồng Son