Trước nhịp sống hiện đại và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, không ít giá trị văn hóa truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một. Nhiều nghi lễ, trò chơi dân gian hay tập quán văn hóa chỉ còn được lưu giữ qua lời kể của các nghệ nhân cao tuổi. Trong khi đó, thế hệ trẻ ngày nay có xu hướng tiếp cận thông tin chủ yếu qua các nền tảng số, khiến việc truyền dạy văn hóa theo phương thức truyền thống dần gặp nhiều khó khăn. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cách thức bảo tồn di sản, để các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ mà còn có thể tiếp tục hiện diện, lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Với hệ thống 271 di tích lịch sử - văn hóa cùng hàng trăm lễ hội truyền thống đặc sắc, Cao Bằng sở hữu kho tàng di sản phong phú, mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc. Những năm gần đây, cùng với công tác trùng tu, tôn tạo, nhiều địa phương chủ động ứng dụng công nghệ số vào lưu giữ, quảng bá di sản. Thực hiện Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều lễ hội, di tích trên địa bàn tỉnh từng bước được số hóa, xây dựng dữ liệu trên nền tảng số nhằm phục vụ công tác bảo tồn, quảng bá và phát triển du lịch.

Số hóa di sản hát Then - đàn tính nhằm lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.

Dữ liệu số hóa được tạo mã QR để mọi người có thể tiếp cận thông tin về di tích, lễ hội một cách thuận tiện và phục vụ hiệu quả công tác tra cứu tư liệu, tuyên truyền, giới thiệu giá trị văn hóa truyền thống. Một số địa phương còn làm những trang web riêng về những lễ hội có tính điển hình. Qua đó, góp phần quan trọng trong công tác quản lý, ngăn chặn tình trạng thực hành sai lạc di sản. Trong công tác quảng bá, thông tin về lễ hội được cập nhật thường xuyên trên các nền tảng mạng xã hội, nhờ đó sức lan tỏa đến cộng đồng rất lớn, giúp lễ hội gần gũi hơn với giới trẻ.

Đoàn xã Thạch An phối hợp với Trường THPT Thạch An triển khai mô hình “Công trình thanh niên CĐS trong quảng bá di tích lịch sử”, tích hợp mã QR tại các điểm di tích, lễ hội tiêu biểu trên địa bàn. Thông qua hệ thống dữ liệu được số hóa, người dân và du khách có thể dễ dàng tiếp cận các thông tin về nguồn gốc hình thành, giá trị lịch sử, nét đẹp văn hóa đặc trưng của từng di sản một cách nhanh chóng và thuận tiện.

Bí thư Đoàn Thanh niên xã Thạch An Phan Thị Nhung cho biết: Với công trình thanh niên này, mong muốn tạo ra một kênh thông tin trực quan, thuận tiện để người dân và du khách dễ dàng tiếp cận các di tích, lễ hội đặc sắc của xã Thạch An. Hệ thống mã QR trên tấm standee đẹp mắt đặt tại các điểm di tích, nhà văn hóa, sân vận động… giúp người dân dễ dàng tìm hiểu lịch sử, văn hóa địa phương qua các video song ngữ đặc sắc.

Công trình không đơn thuần chỉ phục vụ nhu cầu tra cứu thông tin, mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Khi những giá trị văn hóa được chuyển tải bằng hình thức hiện đại, gần gũi với thói quen tiếp nhận thông tin của giới trẻ, di sản cũng vì thế mà trở nên sống động hơn, dễ lan tỏa hơn. Đây được xem là bước đi ý nghĩa, thể hiện vai trò xung kích, sáng tạo của tuổi trẻ địa phương trong việc đồng hành cùng công cuộc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời đại số.

Anh Hoàng Trung Hiếu, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: Thông qua việc quét mã QR, chúng tôi có thể dễ dàng tìm hiểu thêm nhiều thông tin về lịch sử, văn hóa, lễ hội cũng như những nét đặc trưng của địa phương nơi mình đến. Nhờ đó, chuyến tham quan không chỉ là trải nghiệm cảnh quan mà còn giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, truyền thống của từng vùng đất. Tôi thấy đây là cách làm rất ý nghĩa và phù hợp với xu hướng hiện nay.

Từ hiệu quả bước đầu của các mô hình số hóa di tích tại cơ sở cho thấy, CĐS đang trở thành hướng đi được nhiều tổ chức Đoàn trong tỉnh quan tâm triển khai. Các công trình thanh niên ứng dụng công nghệ không chỉ hỗ trợ quảng bá di tích, lễ hội mà còn góp phần nâng cao nhận thức của đoàn viên, thanh niên trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa địa phương.

Tỉnh đoàn Thanh niên khánh thành công trình thanh niên “Số hóa di tích lịch sử, văn hóa” cấp tỉnh tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó.

Theo Bí thư Tỉnh đoàn Thanh niên Nguyễn Thị Hương Nhung, từ năm 2020 đến nay, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã xây dựng 9 công trình thanh niên “Số hóa di tích lịch sử, văn hóa” cấp tỉnh (Khu di tích lịch sử Kim Đồng; Di tích lịch sử - văn hóa Chùa Sùng Phúc; Di tích lịch sử Đồn Đồng Mu; Di tích lịch sử cách mạng Đông Bó Lình; Di tích lịch sử Hang Ngườm Mạ; Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó; Khu di tích Quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950; Đền Bà Hoàng và điểm quét mã QR tìm hiểu thông tin về các điểm trải nghiệm tuyến số 4 “Một thời hoa lửa” tại Công viên địa chất Non nước Cao Bằng).

Ứng dụng công nghệ để bảo tồn, phát huy giá trị di sản nói chung, lễ hội nói riêng là cần thiết, nó không làm mất đi những giá trị nguyên bản của di sản, mà đang mở ra thêm cơ hội để văn hóa truyền thống hiện diện gần hơn trong đời sống hôm nay. Khi những lễ hội, làn điệu dân ca, câu chuyện lịch sử hay ký ức cộng đồng được lưu giữ trên không gian số, di sản không còn “đứng yên” trong quá khứ mà tiếp tục được trao truyền bằng ngôn ngữ của thời đại mới.               

Nguồn tin: Báo Cao Bằng điện tử - baocaobang.vn