Rằm tháng Bảy từ lâu có vị trí đặc biệt trong đời sống của người Tày, Nùng ở Cao Bằng. Đây là dịp các gia đình chuẩn bị lễ vật, làm cỗ, thắp hương tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và đón những người con trở về sum họp. Sau những tháng ngày bận rộn với công việc gia đình và sản xuất, ngày Tết trở thành dịp để các thành viên gặp gỡ, cùng nhau chuẩn bị mâm cơm và chia sẻ những câu chuyện trong cuộc sống.

Không khí nhộn nhịp tại chợ Rằm tháng Bảy ở Cao Bằng

 Một phong tục tiêu biểu gắn với Rằm tháng Bảy là “Pây Tái”, nghĩa là về thăm bố mẹ đẻ. Theo phong tục, những người phụ nữ sau khi lấy chồng cùng chồng con trở về nhà bố mẹ đẻ vào dịp Rằm tháng Bảy. Quanh năm, người phụ nữ lo toan việc làm ăn, chăm sóc gia đình và quán xuyến việc hương khói, thờ phụng ông bà, tổ tiên bên nhà chồng. Vì vậy, ngày Rằm tháng Bảy là dịp để người con gái trở về thăm bố mẹ, tự tay chăm sóc và thể hiện lòng biết ơn đối với đấng sinh thành.

Đối với người con rể, việc cùng vợ trở về nhà ngoại cũng là dịp thể hiện sự biết ơn đối với bố mẹ vợ đã sinh thành, nuôi dưỡng người con gái mà mình lấy làm vợ. Trong dịp “Pây Tái”, con gái và con rể thường chuẩn bị lễ vật mang về biếu bố mẹ, trong đó có một đôi vịt béo và bánh gai. Sau khi trở về, các thành viên trong gia đình cùng sửa soạn lễ cúng, thắp hương tưởng nhớ ông bà, tổ tiên rồi quây quần bên mâm cơm ngày Tết.

Mâm cơm gia đình trong dịp Tết Rằm tháng Bảy

Ẩm thực là một phần không thể thiếu trong Tết tháng Bảy. Người Tày, Nùng có câu: “Bươn Chiêng kin nựa Cáy, bươn Chất kin nựa Pết”, nghĩa là Tết tháng Giêng ăn thịt gà, Tết tháng Bảy ăn thịt vịt. Nếu thịt gà gắn với Tết tháng Giêng thì thịt vịt lại là món ăn đặc trưng trong dịp Rằm tháng Bảy.

 Thịt vịt có thể được chế biến theo nhiều cách như vịt luộc, vịt quay lá mắc mật, canh thịt vịt nấu măng… tùy theo cách chế biến của từng gia đình. Trong đó, vịt quay lá mắc mật là món ăn quen thuộc trong ẩm thực Cao Bằng. Vịt được làm sạch, tẩm ướp gia vị, kết hợp với lá mắc mật rồi đem quay, tạo nên hương thơm đặc trưng. Thịt vịt cũng thường được dùng cùng bún, tạo nên sự kết hợp quen thuộc trong bữa cơm ngày Tết.

Bên cạnh thịt vịt, bún cũng là món ăn quen thuộc trong mâm cơm ngày Tết. Bún được làm từ gạo, qua nhiều công đoạn để tạo thành những sợi bún mềm, dùng ăn cùng thịt vịt. Ở một số gia đình, bún được tự tay làm để chuẩn bị cho ngày Rằm, từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến khi tạo thành những sợi bún.

Làm bún chuẩn bị cho Tết Rằm tháng Bảy

Cùng với thịt vịt và bún, bánh gai là thức bánh gắn liền với Tết Rằm tháng Bảy ở Cao Bằng. Bánh được làm từ gạo nếp ngon, lá gai và đường phên. Gạo nếp sau khi ngâm được xay thành bột, ép ráo nước rồi trộn với lá gai và nước đường, giã kỹ trong cối đá đến khi bột mịn, dẻo và chuyển màu xanh đen.

Bánh gai - thức bánh quen thuộc trong dịp Tết Rằm tháng Bảy ở Cao Bằng

 Bánh gai được dùng để cúng tổ tiên, thưởng thức trong gia đình và làm quà biếu. Trong dịp “Pây Tái”, bánh gai cũng được người con chuẩn bị mang về biếu bố mẹ. Những chiếc bánh được làm từ nguyên liệu dân dã, trải qua nhiều công đoạn chế biến, trở thành một phần trong lễ vật và mâm cơm ngày Tết.

 Ngày nay, cuộc sống có nhiều thay đổi, cách chuẩn bị Tết Rằm tháng Bảy ở mỗi gia đình cũng có thể khác trước. Tuy nhiên, tục “Pây Tái”, những lễ vật mang về thăm bố mẹ và những món ăn truyền thống vẫn được gìn giữ. Những người con trở về, cùng gia đình chuẩn bị lễ, làm cơm và tưởng nhớ tổ tiên đã trở thành một nét đẹp trong đời sống văn hóa của người Tày, Nùng ở Cao Bằng.

 Từ tục “Pây Tái” đến đôi vịt mang về biếu bố mẹ, từ những sợi bún đến chiếc bánh gai đen bóng, Tết Rằm tháng Bảy ở Cao Bằng không chỉ mang những hương vị đặc trưng mà còn chứa đựng tình cảm gia đình, lòng hiếu thảo và sự gắn kết giữa các thế hệ. Những phong tục ấy được gìn giữ qua thời gian, góp phần tạo nên nét văn hóa riêng của Cao Bằng.

Thu Trang