Di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng với tiếng đàn tính và những làn điệu then mộc mạc, từ lâu đã giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc ở Cao Bằng. Không chỉ là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian, then còn gắn với tín ngưỡng, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và khát vọng về cuộc sống bình an, no đủ của cộng đồng. Trải qua thời gian, giá trị của di sản này không ngừng được gìn giữ và phát huy; đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, then - tính đang từng bước được khai thác như một sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, góp phần làm phong phú trải nghiệm cho du khách, đồng thời mở ra hướng đi mới trong bảo tồn và phát triển di sản theo hướng bền vững.

Tại CVĐC Non nước Cao Bằng, việc đưa các làn điệu Then, tiếng tính vào hoạt động du lịch không chỉ dừng lại ở biểu diễn phục vụ mà đang dần chuyển sang hướng trải nghiệm tương tác, gắn với đời sống cộng đồng. Du khách có thể tham gia các buổi sinh hoạt văn hóa tại bản, lắng nghe nghệ nhân trình diễn, tìm hiểu ý nghĩa từng làn điệu, thậm chí trực tiếp học hát then, gảy tính trong không gian nguyên bản. Cách làm này không chỉ giúp bảo tồn di sản một cách “sống”, mà còn gia tăng giá trị trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách khi đến với Cao Bằng.

Ở góc độ kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch, chị Lý Thị Điệp, Homestay Yến Nhi, xã Đàm Thủy chia sẻ: Then - tính là một phần đời sống của chúng tôi từ bao đời nay. Tham gia Câu lạc bộ, chúng tôi vừa luyện tập để gìn giữ văn hóa, vừa biểu diễn phục vụ du khách tại Làng đá Khuổi Ky. Đồng thời, chúng tôi cũng truyền dạy cho lớp trẻ trong làng và sẵn sàng hướng dẫn du khách những làn điệu, cách gảy đàn cơ bản để mọi người cùng trải nghiệm. Khi thấy du khách thích thú và các cháu nhỏ ngày càng yêu then - tính, chúng tôi rất vui và có thêm động lực để giữ gìn nét văn hóa này.

Từ những nỗ lực gìn giữ của người dân, then - tính không chỉ được bảo tồn mà còn dần chinh phục cảm nhận của du khách khi đến với Làng đá Khuổi Ky. Anh Carlo Rossi, du khách đến từ Italia chia sẻ: Tôi thực sự ấn tượng với không gian văn hóa nơi đây. Âm nhạc then và tiếng đàn tính mang lại cảm giác rất khác biệt, vừa sâu lắng, vừa gần gũi. Điều đặc biệt là chúng tôi không chỉ đứng xem, mà còn được người dân hướng dẫn thử hát, thử chơi đàn. Đó là một trải nghiệm rất chân thực và đáng nhớ. Tôi cảm nhận rõ sự gắn bó của người dân với âm nhạc truyền thống và chính điều đó đã làm cho chuyến đi đến Cao Bằng của tôi trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều.

Bên cạnh những nỗ lực từ cộng đồng địa phương trong vùng CVĐC, tại các chương trình, sự kiện quy mô lớn của tỉnh cho thấy âm nhạc đang từng bước giữ vai trò “trục kết nối” trong chuỗi giá trị du lịch, dịch vụ. Tại các lễ hội văn hóa, tuần du lịch hay hoạt động quảng bá được tổ chức, Then - tính không chỉ xuất hiện như một tiết mục biểu diễn mà còn được thiết kế thành điểm nhấn trải nghiệm, góp phần định hình “câu chuyện văn hóa” cho mỗi sự kiện.

Không chỉ hiện diện trong các sự kiện quy mô lớn, âm nhạc còn trở thành dòng chảy thường xuyên trong đời sống đô thị qua các chương trình biểu diễn tại phố đi bộ Kim Đồng vào mỗi dịp cuối tuần. Trong không gian mở, những ca khúc ca ngợi Đảng, Bác Hồ, quê hương cách mạng Cao Bằng được cất lên cùng những làn điệu Then, tiếng tính mộc mạc, tạo nên sự giao hòa giữa truyền thống và tinh thần thời đại. Đây không đơn thuần là hoạt động biểu diễn phục vụ công chúng, mà còn là cách để lịch sử, văn hóa và bản sắc địa phương được kể lại một cách sinh động, gần gũi. Qua đó, âm nhạc trở thành cầu nối giữa người dân và du khách, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa cách mạng, đồng thời làm giàu thêm trải nghiệm du lịch ngay trong không gian đô thị.

Việc lồng ghép âm nhạc dân tộc vào các hoạt động trình diễn, không gian check-in, tour trải nghiệm cộng đồng… đã tạo hiệu ứng lan tỏa rõ rệt, giúp tăng sức hút điểm đến và kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Từ đó, các dịch vụ đi kèm như lưu trú, ẩm thực, sản phẩm thủ công, đặc sản địa phương cũng có điều kiện phát triển, hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa văn hóa và kinh tế. Nhiều cơ sở homestay, điểm du lịch cộng đồng xây dựng chương trình trải nghiệm Then - tính như một sản phẩm “giữ chân” du khách, từ đó nâng cao giá trị kinh tế cho người dân. 

Ông Triệu Kim Cương, chủ cơ sở Nasan Greenfram cho biết: Chúng tôi nhận thấy du khách hiện nay thích những trải nghiệm mang tính bản địa rõ rệt hơn là các dịch vụ đại trà. Vì vậy, việc giữ được không gian sinh hoạt truyền thống, kết hợp âm nhạc dân tộc một cách tự nhiên sẽ tạo cảm giác gần gũi và chân thực hơn. Đáng chú ý, âm nhạc không chỉ dừng lại ở “phần nhìn - phần nghe” mà còn trở thành yếu tố kích thích nhu cầu khám phá chiều sâu bản địa, khiến du khách chủ động tìm đến các không gian văn hóa cộng đồng tại Cao Bằng.

Theo ông Trần Tân Văn, PGS.TS, Ủy viên Hội đồng CVĐC Toàn cầu UNESCO, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, với lợi thế về tài nguyên văn hóa đặc sắc trong vùng CVĐC UNESCO Non nước Cao Bằng, địa phương cần chủ động xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với âm nhạc, từng bước hình thành hệ sinh thái trải nghiệm văn hoá đặc trưng, qua đó nâng cao sức hấp dẫn đối với du khách trong nước và quốc tế.

Trong định hướng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch, Ban Quản lý CVĐC UNESCO Non nước Cao Bằng đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, góp phần đưa di sản âm nhạc dân tộc đến gần hơn với công chúng. Nổi bật là việc tổ chức các cuộc thi, chương trình giao lưu nhằm bảo tồn và lan toả các làn điệu dân ca truyền thống, trong đó có then - tính; đồng thời chủ động đưa những tiết mục này vào biểu diễn tại các sự kiện lớn. Đặc biệt, trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế lần thứ 8 Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các làn điệu then, tiếng tính đã được giới thiệu một cách trang trọng, trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc, góp phần quảng bá hình ảnh Cao Bằng đến bạn bè quốc tế, đồng thời khẳng định nỗ lực của địa phương trong việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững.

Nguồn tin: Báo Cao Bằng điện tử - baocaobang.vn