Những con số "biết nói" và bài toán đề ra

Theo báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội của UBND tỉnh 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận một bức tranh du lịch khởi sắc: Toàn tỉnh ước đón 1,6 triệu lượt khách, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm trước, đạt 57,4% kế hoạch năm. Trong đó, khách quốc tế đạt khoảng 68.000 ượt (tăng 34,1%); khách nội địa đạt khoảng 1,5 triệu lượt (tăng 13,4%). Tổng thu từ du lịch ước đạt 1.766,4 tỷ đồng, tăng 23,1%; công suất sử dụng phòng lưu trú đạt khoảng 55%.

Những chỉ số này minh chứng cho sức hấp dẫn bền bỉ của vùng đất biên cương. Sự kết hợp giữa thắng cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, hệ thống di tích lịch sử cách mạng dày đặc cùng bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao... đã tạo nên nguồn tài nguyên du lịch hiếm có. Thời gian qua, tỉnh cũng liên tục đổi mới quảng bá, phát triển du lịch thông minh, mở rộng hợp tác xuyên biên giới với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) để hút nguồn khách.

Thế nhưng, nhìn từ thực tế thị trường, lượng du khách đến chưa bao giờ là thước đo duy nhất cho hiệu quả du lịch. Bài toán đắt giá hơn nằm ở chỗ: Một du khách đặt chân đến đây sẽ ở lại mấy ngày? Họ tiêu bao nhiêu tiền và dòng tiền ấy lưu giữ lại bao nhiêu cho nền kinh tế địa phương?

Báo cáo của UBND tỉnh đã thẳng thắn chỉ ra: Mức chi tiêu của khách du lịch chưa đạt yêu cầu so với kịch bản điều hành, ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ tăng trưởng của khu vực dịch vụ. Đây không chỉ là điểm nghẽn của riêng Cao Bằng mà là thách thức chung của nhiều vùng đất đang loay hoay chuyển mình từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu. Đón thêm hàng trăm nghìn lượt khách nhưng họ chỉ ghé chụp vài tấm hình rồi rời đi thì nguồn thu thu về vẫn quá khiêm tốn so với tiềm năng vốn có.

Níu chân du khách bằng chuỗi trải nghiệm "chạm vào bản sắc"

Khi một du khách quyết định lưu lại thêm một ngày, hàng loạt nhu cầu từ lưu trú, ẩm thực, di chuyển, mua sắm đến giải trí sẽ lập tức phát sinh. Dòng tiền ấy không dừng lại ở doanh nghiệp lữ hành mà lan tỏa trực tiếp đến bà con nông dân bán sản vật OCOP, các hợp tác xã, làng nghề thủ công và từng homestay trong bản. Du lịch chỉ thực sự phát huy sức mạnh kinh tế khi nó giữ chân được dòng tiền ở lại với cộng đồng địa phương.

Nhìn nhận trực diện về "điểm nghẽn" này, ông Vũ Văn Đệ, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh nhấn mạnh: Thời gian lưu trú của du khách đến tỉnh hiện vẫn còn ngắn ngày, các sản phẩm nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, chăm sóc sức khỏe, mua sắm và kinh tế ban đêm chưa đa dạng. Việc liên kết giữa các điểm đến, doanh nghiệp và các loại hình dịch vụ còn hạn chế, vì vậy, chưa hình thành được nhiều chuỗi trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách trong thời gian dài.

Khảo sát thực tế từ phía các doanh nghiệp lữ hành cũng cho thấy thực trạng tương tự. Theo ông Lê Đại Nam, Giám đốc Công ty Cổ phần Lữ Hành Việt - Du Lịch Việt Nam có trụ sở tại Hà Nội, du khách luôn trầm ồ trước cảnh sắc thiên nhiên và say đắm văn hóa bản địa nhưng lịch trình hiện nay vẫn bị đóng khung vào các điểm tham quan truyền thống: Sau khi thưởng lãm Thác Bản Giốc, khám phá động Ngườm Ngao hay hành hương về Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, nhiều đoàn khách lập tức di chuyển sang tỉnh khác vì buổi tối ở đây chưa có nhiều hoạt động để trải nghiệm tiếp. Nếu có thêm các sản phẩm gắn với văn hóa bản địa, ẩm thực, làng nghề và hoạt động đêm, chúng tôi hoàn toàn có thể thiết kế các tour 3 - 4 ngày thay vì chỉ tạt qua rồi đi. 

Rõ ràng, ranh giới giữa một thắng cảnh đẹp và một điểm đến giá trị nằm ở chuỗi dịch vụ đi kèm. Cảnh đẹp thu hút du khách đến nhưng trải nghiệm sâu sắc mới là sợi dây níu họ ở lại.

Lời giải cho du lịch phát triển bền vững

Để đưa du lịch bứt phá theo chiều sâu, ngành du lịch tỉnh đặt ra loạt giải pháp trọng tâm. Ông Vũ Văn Đệ, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: Thời gian tới, ngành tham mưu tỉnh tập trung xây dựng các chương trình kích cầu du lịch; phát triển các tour có thời lượng từ 3 - 5 ngày gắn với đặc trưng theo mùa, như: săn mây, ngắm lá đỏ, trải nghiệm ẩm thực, văn hóa bản địa và tour kết nối Công viên địa chất toàn cầu UNESCO... Tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch; gắn quảng bá với sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng, kinh tế đêm. Đồng thời, tăng cường liên kết với các trung tâm du lịch lớn và đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động xúc tiến, quảng bá. Qua đó, từng bước đa dạng hóa sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú, khuyến khích du khách sử dụng nhiều dịch vụ trong suốt hành trình.

Đó là hướng đi trúng và đúng. Bởi trong tư duy du lịch hiện đại, du khách không còn muốn làm "người đứng ngoài quan sát" mà muốn trở thành "người trong cuộc". Thay vì chỉ ngắm núi, nhìn sông, họ khao khát được quây quần bên bếp lửa nhà sàn, tự tay tráng từng lá bánh cuốn nóng hổi, nghe điệu Then tính tẩu ngân vang giữa sương mờ hay ngủ một giấc sâu giữa không gian tĩnh mịch của bản làng.

Chị Lý Thị Điệp, chủ Yến Nhi Homestay tại xã Đàm Thuỷ chia sẻ: Nhiều du khách, nhất là khách quốc tế rất thích được cùng người dân nấu các món ăn truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công, tham gia chợ phiên hay nghe kể về văn hóa của từng dân tộc. Khi có thêm những hoạt động như vậy, họ thường ở lại lâu hơn và cũng sẵn sàng sử dụng thêm các dịch vụ tại địa phương.

Khi một sản phẩm OCOP được kể bằng câu chuyện của vùng nguyên liệu và giọt mồ hôi người lao động, khi một làng nghề dệt thổ cẩm hay làm rèn không chỉ để bán hàng mà trở thành không gian tương tác, mỗi trải nghiệm đều biến thành một "mắt xích" tạo ra giá trị gia tăng. Người dân địa phương từ chỗ "làm du lịch tự phát" sẽ trở thành chủ thể văn hóa trực tiếp hưởng lợi từ chính di sản của tổ tiên.

Tuy nhiên, ước mơ đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn không thể thành hình nếu thiếu sự phối hợp "ba nhà": Nhà nước định hướng, hoàn thiện hạ tầng và chính sách; doanh nghiệp nhạy bén thiết kế tour tuyến, mở rộng thị trường; người dân làm nòng cốt giữ gìn bản sắc và cung cấp dịch vụ xuất phát từ sự chân thành.

Thế mạnh lớn nhất của du lịch Cao Bằng nằm ở những giá trị lịch sử, văn hóa và thiên nhiên vẫn giữ được nét nguyên sơ thuần khiết giữa cơn lốc đô thị hóa. Bức tranh tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2026 là một tín hiệu mừng nhưng đó mới chỉ là khởi đầu. Đã đến lúc du lịch Cao Bằng bước qua thời kỳ "chạy theo lượt khách" để chuyển sang giai đoạn "đo lường giá trị", nơi mỗi hành trình đến với vùng đất biên cương không chỉ là chuyến đi ngắm cảnh mà là một trải nghiệm trọn vẹn, giàu cảm xúc và đong đầy giá trị cho cả người đi lẫn người ở lại.

Nguồn: Báo Cao Bằng điện tử - baocaobang.vn